Plant gids: Iris

Er zijn veel soorten bolirissen die — anders dan hun grotere verwanten met kruipende wortelstokken — echte bollen hebben als opslagorgaan voor reservevoedsel. De bladeren staan niet in een waaiervorm zoals kenmerkend is voor het zwaardvormige blad van de irissen met wortelstokken, maar zijn meestal smal en lancetvormig of opgerold. De bloemen hebben de karakteristieke irisvorm met zes bloembladen, drie binnenste en drie buitenste. De buitenste zijn dikwijls duidelijk gevlekt of geaderd. Een groot aantal soorten en variëteiten is blauw met gele vlekken op de buitenste bloembladen. Sommige vormen zijn geel en hebben bruine of groene vlekjes op de buitenste bloembladen, andere zijn wit met gele vlekken. De blauwe vormen variëren van diep paars en purper tot teer porseleinblauw.

Veel bolirissen zijn vroegbloeiende dwergvormen die geschikt zijn voor rotstuinen of de voorkant van borders; het zijn ook uitstekende planten voor ondiepe schalen in kas of serre. Andere bolirissen zijn groter en bloeien 's zomers; ze zijn ideaal voor gemengde borders en het zijn goede snijbloemen. Er zijn ook enkele in het voorjaar bloeiende soorten die veel minder vaak worden aangeplant dan de andere groepen.

POPULAIRE SOORTEN

Bolirissen kunnen worden onderverdeeld in drie hoofdgroepen: Reticulata-irissen, Xiphium-irissen en Juno-irissen.

Reticulata Deze irissen hebben bollen met een netvormig omhulsel waaraan deze groep zijn naam dankt. Het zijn dwergvormen die zo'n 15 cm hoog worden en waarvan de bloemen vroeg in het jaar, meestal in februari en maart, verschijnen. I. danfordiae heeft zwak geurende bloemen met bruingroen-gevlekte, gele bloembladen. I. reticulata heeft eveneens geurende bloemen; de bloembladen zijn smaller dan die van I. danfordiae en zijn blauw of purper met gele vlekken. Er zijn verscheidene cultivars verkrijgbaar. De bloemen van I. histrioides en cultivars daarvan zijn groter en hebben kortere stengels; ze zijn donker- tot lichtblauw met donkerblauwe, gele en witte vlekken. De bloemen gaan open voordat de bladeren volledig zijn uitgegroeid.

Xiphium Deze groep 's zomers bloeiende irissen is populair en gemakkelijk te kweken. Hij bestaat uit Hollandse irissen, die vroeg in de zomer bloeien met witte, gele of blauwe bloemen met contrasterende vlekken en strepen; Engelse irissen, die vroeg tot halverwege de zomer bloeien met witte, paarse of blauwe bloemen; en Spaanse irissen die halverwege de zomer bloeien en waarvan de bloemen verschillende tinten wit, blauw, paars en geel hebben.

Juno De Juno-irissen zijn minder bekend dan de andere bolirissen, misschien omdat ze moeilijker te kweken zijn. Tot deze groep behoort I. bucharica, met gele of witte bloemen met gele buitenste bloembladen, en I. graeberiana, die lavendelblauwe bloemen heeft met een witte ribbel op de buitenste bloembladen. Deze twee behoren tot de Juno-irissen die het gemakkelijkst te kweken zijn; andere soorten zijn I. fosteriana, I. magnifica en I. rosenbachiana, die het vooral goed doen in een koude kas.

GROEIOMSTANDIGHEDEN

Situering Alle bolirissen houden van een open, zonnige groeiplaats.

Standplaats Reticulata-irissen zijn geschikt voor rotstuinen, verhoogde bedden of kuipen; Xiphium- en Juno-irissen voor beschutte borders. De grond moet goed doorlatend zijn; Juno-irissen vragen een grond met veel organisch materiaal.

KWEKEN

Planten Plant Reticulata-irissen 7,5 cm diep en 10 cm uit elkaar. Xiphiums worden 10–15 cm diep en 15 cm uit elkaar geplant, en Juno-irissen 5 cm diep en 20 cm uit elkaar. Pas op dat je de brosse, vlezige wortels niet beschadigt. Alle bolirissen moeten in september of oktober worden geplant.

Voeding Meestal is extra voeding niet nodig.

Problemen In te natte grond kunnen de bollen gaan rotten. In een vrij warm klimaat kunnen bolirissen te lijden hebben van de 'inktziekte': zwarte strepen op de bollen en gele vlekken op het blad. Vernietig aangetaste bollen.

BLOEI

Seizoen Reticulata-irissen bloeien in februari en maart, Juno's in april en mei en Xiphiums in juni en juli.

Plukken De Xiphiums zijn uitstekende, sterke snijbloemen die heel lang goed blijven.

NA DE BLOEI

Verzorging Haal uitgebloeide bloemen weg. De meeste bolirissen kun je het beste zo lang mogelijk met rust laten; vermeerdering is mogelijk door de bollen na de bloei op te graven en zo nodig te splitsen. Graaf Juno-irissen pas op als het blad is afgestorven en hanteer de bollen heel voorzichtig. Xiphium-irissen kun je het beste opgraven als het blad is afgestorven en dan in september weer planten; daardoor kunnen de bollen beter rijpen.

IN ÉÉN OOGOPSLAG

Groep van uiteenlopende planten met kleurige bloemen in lente of zomer. Geschikt voor allerlei toepassingen.

Aanbevolen variëteiten:

• Reticulata-groep: I. danfordiae, I. reticulata 'Katherine Hodgkin', I. histrioides 'Major'
• Xiphium-groep: 'Bronze Queen', 'Excelsior', 'Ideal'
• Juno-groep: I. bucharica, I. graeberiana